Sistem ne işe yarar?

Aktif karbon koku tutucu filtreleme sistemi, havadaki kokuya neden olan gazları/VOC’leri (uçucu organik bileşikler), solvent buharlarını ve bazı zararlı gazları “adsorpsiyon” (yüzeye tutunma) prensibiyle yakalamak için kullanılır. Aktif karbonun endüstriyel koku/VOC gideriminde yaygın kullanıldığı; hava temizlemede VOC, solvent ve kötü kokuları etkin şekilde tuttuğu belirtilir.

Önemli: Aktif karbon koku/gaz için çok etkilidir; ancak tek başına yüksek toz yükünü taşımak için ideal değildir. Bu yüzden pratikte önce toz, sonra karbon kademesi kurulur.

2) Tipik proses akışı (Toz + Koku birlikte)

Sahada en stabil çalışan kurgu genelde şu sıradadır:

A) Kaynaktan emiş (davlumbaz/hood + kanal)

• Toz/koku kaynağından doğru yakalama hızıyla emiş yapılır.

• Kanal tasarımı (hız, basınç kaybı) fan seçiminde kritiktir.

B) Toz tutma kademesi (ön filtreleme)

• Kartuş/torba filtreli toz toplama ünitesi: Ortamdaki toz ve kirleri emişle çekip filtrelerde muhafaza eden çalışma prensibi HUD Makine’nin “toz toplama üniteleri” anlatımında da yer alır.

• Toz yükü yüksekse kıvılcım tutucu / siklon / ön ayırıcı gibi ekipmanlar eklenebilir.

C) Aktif karbon kademesi (koku/gaz giderim)

• Tozdan arındırılmış hava, aktif karbon yatağı/karbon kartuşu üzerinden geçirilir.

• Aktif karbon; VOC ve koku yapan bileşikleri adsorbe ederek çıkış havasını iyileştirir.

D) Fan + baca/çıkış

• Fan genellikle filtrasyon sonrası (clean side) konumlandırılır; kaçak riskini azaltır.

• Uygun bacadan atmosfere atış veya iç hava geri dönüş senaryosu proje şartına göre belirlenir.

3) Aktif karbon koku tutucu sistemin ana parçaları

• Ön filtre (toz için): kartuş/torba filtre, gerekirse HEPA/ince filtre (projeye göre)

• Karbon modülü:

  • Granül/pellet karbon yataklı kutu tip

  • Karbon kartuşlu modül (değiştirilebilir)

• Fan (radyal), motor, şase

• Basınç kaybı ölçümü: diferansiyel basınç göstergesi (filtre tıkanma takibi)

• By-pass / bakım kapağı / sızdırmazlık elemanları

• Opsiyonel: Nem/ısı şartlandırma, ATEX/EX-proof ekipman (yanıcı solvent riskinde)

4) Doğru tasarım için gereken veriler (kurulumdan önce)

Sistemin “gerçekten koku kesmesi” için en kritik konu doğru boyutlandırmadır. Şunlar netleşmeden karbon seçimi sağlıklı olmaz:

1. Debi (m³/h): Her emiş noktasının debisi + eşzamanlı çalışma

2. Kirletici türü:

   • Solvent/VOC mi? asit gazı mı? (H₂S, amonyak vb.)

   • Her gazı karbon aynı performansla tutmayabilir; bu durum sektörel dokümanlarda da vurgulanır.

3. Konsantrasyon & koku şiddeti (mümkünse ölçüm)

4. Sıcaklık & nem: Yüksek nem karbon kapasitesini düşürebilir

5. Toz yükü: Karbonu “körleştirmemek” için ön filtrasyon şartı belirlenir

6. Temas süresi (karbon yatağı derinliği): Doygunluğa (breakthrough) kadar geçen süre hedeflenir

5) Bakım ve işletme (İstanbul’daki tesisler için pratik öneriler)

• Ön filtre bakımı: Toz filtresi düzenli temizlenmez/değişmezse karbon hızlı dolar ve maliyet artar.

• Karbon değişim periyodu:

  • Koku yüküne göre değişir (haftalar–aylar arası).

  • Karbon “doygunluğa” ulaştığında koku geri gelmeye başlar; değişim gerekir.

• Sızdırmazlık kontrolü: Karbon modülünde by-pass kaçakları performansı dramatik düşürür.

• Koku şikâyet yönetimi: Şikâyet olduğunda ölçüm/iyileştirme aksiyonu için sistemin işletme kayıtları (bakım, değişim tarihleri) tutulmalı.

6) Mevzuat / uyum tarafı (koku ve endüstriyel emisyonlar)

Türkiye’de koku emisyonlarıyla ilgili çerçeve mevzuat olarak “Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik” (19.07.2013 / 28712) kokuya sebep olan emisyonların kontrolü ve azaltılmasına yönelik usul ve esasları düzenler.

Ayrıca “Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği” (14.01.2025 / 32782) sanayi kaynaklı emisyonlar içinde koku kirliliğini de kapsayan entegre yaklaşımı tarif eder.

Bakanlığın kokuya ilişkin bilgilendirme dokümanlarında koku emisyonu/dış ortam koku sınır değerleri gibi başlıklara da değinilir.

7) İstanbul ili ve mahalleleri içinde uygulama kapsamı

İstanbul genelinde hizmet planlarken pratik yaklaşım şudur:

• İstanbul’da 39 ilçe ve 963 mahalle bulunur (Valilik verisi).

• Bu tip sistemler mahalle bazında değil, genelde tesisin prosesine göre projelendirilir:

  • OSB/imalathaneler (İkitelli, Dudullu çevresi vb.),

  • gıda üretim, kimya, boya, kompozit, metal işleme, atölyeler, restoran/yoğun mutfak bacaları (koku şikâyeti olan bölgeler) gibi.

İsterseniz İstanbul’u pratikte iki yakaya ayırıp keşif planı yapılır:

• Avrupa Yakası: Arnavutköy, Avcılar, Bağcılar, Bahçelievler, Bakırköy, Başakşehir, Bayrampaşa, Beşiktaş, Beylikdüzü, Beyoğlu, Büyükçekmece, Çatalca, Esenler, Esenyurt, Eyüpsultan, Fatih, Gaziosmanpaşa, Güngören, Kağıthane, Küçükçekmece, Sarıyer, Silivri, Sultangazi, Şişli, Zeytinburnu

• Anadolu Yakası: Adalar, Ataşehir, Beykoz, Çekmeköy, Kadıköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Şile, Tuzla, Ümraniye, Üsküdar