Toz toplamada “radyal fan” ne demek, neden tercih edilir?

Toz toplama sistemlerinde amaç; kanallardaki tozu sürükleyecek hızı koruyup, filtre/siklon gibi ekipmanların yarattığı statik basınç kayıplarını fanla yenmektir. Bu işte en yaygın fan tipi santrifüj (radyal) fandır: hava fan göbeğinden girer, çarktan radyal dışarı atılır.

2) Toz toplama için radyal fan çeşitleri (en pratik sınıflandırma)

A) Geriye eğik kanat (Backward curved / Backward inclined)

• Artıları: Genelde daha yüksek verim, motor yüklenmesi “daha güvenli” karakteristik, enerji tüketimi daha düşük olma eğilimi.

• Kullanım: Filtreli toz toplama, kanal + kartuş/torbalı filtre + baca gibi orta–yüksek basınç isteyen uygulamalar.

• Not: Çark geometrisine göre toz birikimi riski, tamamen “toza uygun çark/kapak” tasarımıyla yönetilir.

B) İleriye eğik kanat (Forward curved)

• Artıları: Daha kompakt gövdeyle yüksek debi alınabilir; genelde daha düşük basınç işlerinde yaygın.

• Eksileri: Tozlu/abrazyonlu akışlarda kirlenme ve dengesizlik riski daha yüksek olabilir; yüksek basınçta verim düşebilir.

• Kullanım: Daha temiz hava, düşük-orta basınç HVAC benzeri işleri; toz toplamada ancak şartlar uygunsa.

(İleri eğik vs radyal/diğer tiplerin kullanım farklarına dair genel karşılaştırmalar bulunur. )

C) Radyal düz kanat (Radial blade / Straight radial)

• Artıları: Tozlu, lifli, tanecikli akışlarda “tıkamaya daha dayanıklı” karakter; kirli hava için klasik çözümdür.

• Kullanım: Ağaç talaşı, metal tozu, granül, lifli toz gibi “zor” taşınan partiküller.

D) Açık çark / “paddle wheel” (kürekli tip)

• Artıları: Çok kirli/yoğun toz yükünde tıkanma toleransı.

• Eksileri: Verim düşük olabilir; gürültü artabilir.

• Kullanım: Ağır hizmet, proses aspirasyonu, ön ayırıcı (siklon) sonrası vb.

E) Yüksek basınç “blower” sınıfı santrifüj

• Kullanım: Çok uzun kanal, çok sayıda kol, yüksek dirençli filtreler, yüksek hız gerektiren hatlar.

Türkiye’de piyasada “radyal fan sınıfları / verim–sessizlik–tasarruf” gibi özetleyen kaynaklar da var; ama seçimde esas olan sahadaki debi–basınç–toz karakteridir.

3) Doğru fan seçimi için sahada bakılan kritik parametreler (checklist)

1. Debi (m³/h): Toplanacak nokta sayısı, davlumbaz ağızları, makine portları

2. Toplam statik basınç (Pa / mmSS): Kanal sürtünmesi + dirsekler + siklon/filtre + baca

3. Toz karakteri:

   • Aşındırıcı (metal, cam, seramik) → sac kalınlığı/kaplama/çark tipi önemli

   • Yapışkan (reçineli, yağlı) → tıkanma riski, temizlik kapağı, düşük birikimli çark

   • Lifli (tekstil, talaş) → radyal/açık çark avantajlı

4. Sıcaklık & nem: gövde malzemesi, salmastra, rulman seçimi

5. Patlama riski / ATEX (un, alüminyum tozu vb.) → kıvılcım önleme, uygun ekipman

6. Sızdırmazlık sınıfı ve kaçak kontrolü (filtre sonrası “temiz hava” tarafı özellikle)

7. Tahrik: Direkt akuple vs kayış-kasnak (bakım, devir ayarı, yedek parça)

8. Gürültü: susturucu, kabin, elastik bağlantılar, titreşim takozları

4) İstanbul ili içinde “nerelerde daha çok ihtiyaç olur?” (ilçe/mahalle odaklı pratik harita)

İstanbul’da toz toplama talepleri genelde OSB / sanayi siteleri ve üretim kümelerine yakın mahallelerde yoğunlaşır. Aşağıdaki örnekler özellikle saha planlaması ve tekliflendirme için işe yarar:

Avrupa Yakası

• Başakşehir – İkitelli hattı

  • İkitelli OSB alanı; resmi sitede “İstanbul ili Başakşehir ilçesi İkitelli-2 Mahallesi…” gibi plan/duyurularda geçer.

  • Tipik sektör: metal işleme, mobilya, plastik, ambalaj, CNC, boya/kaplama, gıda

• Esenyurt / Beylikdüzü / Avcılar

  • Karma sanayi–depo; daha çok “atölye tipi” kartuş filtre + kompakt fan çözümleri

• Sultangazi / Gaziosmanpaşa çevresi

  • Küçük–orta ölçekli imalat; kanal mesafeleri kısa, noktasal emiş yoğun

Anadolu Yakası

• Ümraniye – Dudullu OSB / sanayi siteleri

  • Dudullu OSB’nin varlığı ve bölgesel yapısı OSBDER ve OSB’nin kendi kanallarında yer alıyor.

  • Tipik sektör: metal, otomotiv yan sanayi, plastik, elektrik-elektronik, mobilya

• Tuzla – Tepeören / OSB’ler ve deri kümelenmesi

  • İstanbul Tuzla OSB OSBDER sayfasında “Tepeören Tuzla/İstanbul” adres bilgileriyle geçiyor.

  • Tuzla Deri OSB (deri kimyasalları ve proses kaynaklı partikül + koku/nem kombinasyonu)

İstanbul “mahalleleri içinde” çalışırken pratik yaklaşım: OSB/sanayi sitesi merkezlerini baz alıp (örn. İkitelli-2, Tepeören, Dudullu çevresi), 10–20 km servis halkaları ile mahalleleri kapsamak; teklif/keşif ekiplerini Avrupa–Anadolu diye iki rotaya bölmek.

5) Mevzuat ve uyum tarafı (İstanbul’da satış/kurulumda sık sorulanlar)

Toz toplama projelerinde müşteriler genelde “izin/ölçüm/limit” sorar. Türkiye’de işin omurgası:

• Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği: sanayiden kaynaklanan hava emisyonlarının değerlendirilmesi ve sınır/esaslar bu çerçevede yürür.

• Çevre İzin ve Lisans süreçleri: tesisin Ek-1/Ek-2 kapsamına göre başvuru/raporlama ve yetkili ölçüm şartları. Resmi bilgilendirme sayfaları bakanlıkta bulunur.

• Endüstriyel Emisyonların Yönetimi (SYD vb.) gibi daha üst çerçeveler de güncel metinlerde yer alır.