Toz toplama kanalı; makine/istasyonlardan çıkan tozu kapalı bir hat üzerinden fan–filtre ünitesine (kartuş filtre, torbalı filtre, siklon vb.) taşıyan boru/kanal şebekesidir. Doğru tasarım yapılmazsa:

• emiş uçlarında çekiş düşer,

• hat tıkanır, aşınır,

• fan enerjisi artar,

• kaçaklardan ortam tozlanır ve iş güvenliği riski büyür.

2) Kanal tipleri: İstanbul’da en yaygın çözümler

A) Dairesel spiral kanal (yuvarlak)

• Artıları: Daha düşük basınç kaybı, sızdırmazlık ve montaj kolaylığı, genelde daha sessiz.

• Kullanım: Atölye ve fabrika içi ana hatlar, orta-yüksek debiler.

B) Dikdörtgen prizmatik kanal

• Artıları: Dar şaftlarda/asma tavanlarda yer avantajı.

• Eksileri: Aynı debide basınç kaybı ve kaçak riski genelde daha yüksek; iyi flanş/conta ister.

• Standart referansı: Türkiye’de şartnamelerde TS-EN 1505 (imalat) ve TS-EN 1507 (montaj/kaçak-mukavemet) gibi standartlara atıf yaygındır.

C) Aşındırıcı tozlar için kalın sac / aşınma dirsekleri

• Kullanım: Döküm, seramik, taşlama, kumlama, çimento vb.

• Dirseklerde “aşınma cepli”, “seramik kaplı” veya kalın etli parçalar tercih edilir.

D) Antistatik / ATEX yaklaşımı (gerektiğinde)

• Un, şeker, boya, alüminyum tozu, bazı plastik/kimyasal tozlarda patlayıcı toz atmosferi riski oluşabilir. Bu durumda kanal–filtre–fan seçimi ve topraklama/kaçak kontrolü farklı ele alınır (sahanın risk analizine bağlı).

3) Malzeme seçimi (İstanbul sahasında pratik kriterler)

• Galvaniz sac: Genel endüstri için en yaygın.

• Paslanmaz (304/316): Gıda, kimya, korozif ortamlar.

• Boyalı/epoksi kaplı: Kimyasal dayanım veya estetik gerekleri.

• Kalın sac / Hardox benzeri çözümler: Aşındırıcı partikül için.

4) Doğru tasarımın omurgası: hız – çap – basınç kaybı – dengeleme

Kanal şebekesi tasarımında hedef:

1. Taşıma hızı (tozun çökmemesi için)

2. Basınç kaybı (fan seçimi/enerji)

3. Dengeleme (her makinede aynı “çekişin” tutması)

Uygulamada kritik noktalar

• Ana hatta gereksiz uzunluk ve gereksiz dirsek sayısını azaltın.

• Her makine kolunda damper/kelebek ile dengeleme yapın.

• Branşmanları mümkünse 45° wye ile bağlayın.

• Esnek bağlantıları kısa tutun (titreşim için var, “kanal yerine hortum” olmamalı).

Sızdırmazlık doğrudan performans ve enerji maliyetidir. Dairesel kanallar için mukavemet/sızıntı yaklaşımı Avrupa’da EN 12237 ile tariflenir (saha testleri dahil).

5) İstanbul’da saha gerçekleri: bina, yangın, komşuluk, gürültü

İstanbul’da çok sayıda tesis bitişik nizam, çok katlı veya çatı üstü çözümlere ihtiyaç duyuyor. Bu da şu başlıkları büyütüyor:

• Çatı üstü fan/filtre yerleşimi (rüzgâr, titreşim izolatörü, servis erişimi)

• Gürültü (susturucu, titreşim takozu, esnek kompansatör)

• Komşuluk ve dış ortama emisyon (baca/atış yönü, filtre verimi, kaçak kontrolü)

6) Mevzuat ve uyum (Türkiye/İstanbul)

Toz toplama kanalı doğrudan bir “mevzuat maddesi” değil; ama tozun işyeri içinde kontrolü ve dış ortama emisyonun sınırlandırılması açısından sistemin doğru kurulması beklenir:

A) İş Sağlığı ve Güvenliği – Tozla mücadele

İşyeri toz risklerini azaltmak için teknik tedbirleri (kaynakta yakalama, uygun havalandırma/aspirasyon vb.) esas alan çerçeve Tozla Mücadele Yönetmeliği ile tanımlanır.

B) Çevre – Hava emisyonu / çevre izni

Dış ortama emisyonu olan tesisler için süreç Çevre İzin ve Lisans rejimi ve sanayi kaynaklı emisyonları kontrol eden mevzuat kapsamında ele alınabilir. Özellikle “baca, kapı, pencere vb. açıklıklardan emisyon” konuları bu çerçevede değerlendirilir.

Not: Hangi tesisin hangi izin kapsamına girdiği faaliyet koduna göre değişir; İstanbul’da OSB’lerde bu konu daha sık denetlenir.

7) İstanbul’da ilçe/mahalle ölçeğinde “nerede ne tip iş çıkar?”

İstanbul’da toplam 39 ilçe var.
Toz toplama kanalı ihtiyacı pratikte sanayinin kümelendiği mahallelerde yoğunlaşır. Aşağıdaki harita-mantığı iş geliştirme/keşif planında çok işinize yarar:

Avrupa Yakası – yüksek sanayi yoğunluğu (tipik ihtiyaç: metal, mobilya, plastik, tekstil)

• Başakşehir / İkitelli havzası (OSB ve çevresi): çok sayıda atölye; modüler, hızlı montaj spiral + merkezi filtre sık görülür. (Bölgede toz toplama/havalandırma hizmeti veren firmalar da yoğun.)

• Esenyurt – Avcılar – Beylikdüzü – Büyükçekmece hattı: depo/imalat karması; çatı üstü çözümler, gürültü ve komşuluk hassasiyeti sık.

• Bağcılar – Küçükçekmece – Zeytinburnu – Bayrampaşa: daha sıkışık sanayi; kısa-orta hatlar, yangın ve şaft geçiş detayları önemli.

• Arnavutköy / Hadımköy çevresi, Silivri – Çatalca: daha geniş parseller; büyük debili ana hatlar, açık alan baca/filtre yerleşimi daha rahat.

Anadolu Yakası – OSB ve sanayi kümeleri (tipik ihtiyaç: otomotiv yan sanayi, metal, kompozit, kimya)

• Tuzla – Pendik: tersane/metal ağırlığı; aşındırıcı toz, kıvılcım riski, dış ortam şartları.

• Ümraniye – Dudullu çevresi, Sancaktepe – Sultanbeyli: çok sayıda atölye; yer darlığı nedeniyle kompakt kanal güzergâhı şart.

Mahalle bazında ilerlemek isterseniz en doğru yöntem: hedef ilçeyi seçip, imar planı/sanayi alanı ve site/OSB kümelerini mahalle içinde işaretleyerek keşif rotası çıkarmak. İBB’nin plan sayfaları bu işte yardımcı olur.

8) Hud Makine için İstanbul özelinde “teklif/keşif” kontrol listesi

Keşfe gitmeden müşteriden şu 10 veriyi isteyin (teklif kalitesi ciddi artar):

1. Toz tipi (metal, MDF, un, plastik, kimyasal?)

2. Kaynak sayısı (kaç makine/kaç ağız?)

3. Aynı anda çalışma senaryosu (hepsi mi, kısmi mi?)

4. İstenen temizlik seviyesi (iç ortam / dış emisyon beklentisi)

5. Kanal güzergâhı (tavan yüksekliği, kolonlar, şaftlar)

6. Filtre konumu (iç mi çatı mı dış saha mı?)

7. Elektrik altyapısı ve fan yerleşimi

8. Gürültü hassasiyeti (komşu bina, konut yakınlığı)

9. Yangın/kıvılcım riski (kıvılcım tutucu, izolasyon klapesi vb. gereksinimler)

10. Bakım erişimi (filtre değişimi, bunker boşaltma, kanal revizyon kapağı)